“ओ जानेवाला, सके त फर्केर आउनु…”
— प्रदीप कुमार नायक
स्वतन्त्र लेखक तथा पत्रकार
पूर्वी नेपालको विराटनगर निवासी प्रख्यात समाजसेवी, लोकप्रिय जननेता तथा नेपालको पूर्व उप–प्रधानमन्त्री स्व. बद्री प्रसाद मण्डललाई २०२५ डिसेम्बर २३ का दिन प्रकृतिले हामी नेपालीहरूबाट सधैँका लागि खोसेको छ। १४ अगस्ट १९४२ मा विराटनगरमा जन्मिनुभएका मण्डलज्यू ८३ वर्ष ४ महिना ९ दिनको उमेरमा दिवंगत हुनुभयो।
कसलाई थाहा थियो, आफ्नो लगन, निष्ठा र प्रतिबद्ध राजनीतिक यात्रामार्फत उहाँ छोटो समयमै नेपालको राजनीतिमा एक सशक्त साक्षी पात्रका रूपमा स्थापित हुनुहुनेछ।
राजसंस्था समर्थक तथा उप–प्रधानमन्त्री रहनुभएका बद्री प्रसाद मण्डल नेपाल सद्भावना पार्टीका पूर्व कार्यवाहक अध्यक्ष हुनुहुन्थ्यो। एक प्रमुख राजभक्तको रूपमा उहाँले पूर्व राजा वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह तथा राजा ज्ञानेन्द्र शाहको विश्वास जित्नुभयो र पटक–पटक महत्वपूर्ण राजकीय जिम्मेवारी सम्हाल्नुभयो।
दलित, पिछडिएका, अति पिछडिएका, मधेशी तथा उपेक्षित समुदायका सशक्त प्रतिनिधि मण्डलज्यू दुःखी, गरिब र पीडितका साँचो मित्र मात्र होइन, आफ्नो सम्पूर्ण जीवन र कर्म नै गरिब जनताको सेवामा समर्पित गर्नुभयो। आजको परिवर्तित राजनीतिक सन्दर्भमा उहाँको अभाव अझ गहिरो रूपमा महसुस भइरहेको छ। मधेश राजनीतिमार्फत नेपालमा समय–समयमा परिवर्तनका बीउ रोप्ने उहाँको योगदान आज पनि उत्तिकै सशक्त र सान्दर्भिक छ।
“सादा जीवन, उच्च विचार” उहाँको जीवनको मूल मन्त्र थियो। तत्कालीन समाज, राजनीति र समयसँग जुध्दै उहाँले मधेशवादको आवाजलाई बुलन्द बनाउनुभयो। बहुसंख्यक जनताको हकहितको पक्षपोषण, नेपाली भाषासँगै हिन्दी–मैथिली भाषाको महत्व उजागर गर्ने पहल, तथा मधेश आन्दोलनमा सक्रिय भूमिकाका कारण उहाँप्रति सम्पूर्ण नेपाल नै प्रभावित थियो।
वि.सं. २०६१ (सन् २००४) मा राजा ज्ञानेन्द्र शाहको नेतृत्वमा गठन भएको मन्त्रिपरिषद्मा तेस्रो वरीयतामा कृषि मन्त्रीका रूपमा नियुक्त हुनुभयो। गणतन्त्र स्थापना पश्चात् केही समय राजनीतिबाट निष्क्रिय रहनुभए पनि पुनः सद्भावना पार्टीमार्फत सक्रिय राजनीतिमा फर्किनुभयो र मोरङ जिल्लाको अध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभयो।
उहाँ वि.सं. २०३८ मा पहिलो पटक शाही परिवारको निकट पुग्नुभयो र वित्त सहायक मन्त्री नियुक्त हुनुभयो। त्यसपछि वि.सं. २०४३ मा कानून तथा न्याय मन्त्रीको रूपमा पनि सेवा गर्नुभयो। पंचायत कालमा पटक–पटक मन्त्री पद सम्हाल्दै उहाँले आफ्नै इतिहास निर्माण गर्नुभयो।
मधेशी समुदायबाट गृह मन्त्री र उप–प्रधानमन्त्री दुवै पदमा पुग्ने पहिलो व्यक्तित्व स्व. बद्री प्रसाद मण्डल नै हुनुहुन्थ्यो। पूर्वी नेपालका एक समयका अत्यन्त शक्तिशाली नेता गणतन्त्रपछिका दिनहरूमा केही ओझेलमा पर्नुभयो। तथापि, गजेन्द्र नारायण सिंहद्वारा स्थापित सद्भावना पार्टीमार्फत राजनीतिमा पुनः सक्रिय रहँदै जीवनको उत्तरार्धसम्म राजसंस्था–सम्बद्ध राजनीतिमा संलग्न रहनुभयो।
कतिपय व्यक्ति पद पाएर गौरवान्वित हुन्छन्, तर केही महान् व्यक्तित्व यस्ता हुन्छन् जसले पदलाई नै गौरवान्वित बनाउँछन्। ती महान् व्यक्तित्वमध्ये एक स्व. बद्री प्रसाद मण्डल हुनुहुन्थ्यो।
“कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन”
गीताको यस श्लोकलाई जीवनभर आत्मसात् गर्दै उहाँ लक्ष्यप्रति निरन्तर अग्रसर रहनुभयो। करुणा, मर्यादा र मानवीय मूल्यले ओतप्रोत उहाँको व्यक्तित्व गरिब, अधिकारविहीन मधेशी जनताका लागि आशाको दीप थियो। गरिब मधेशीको पीडा नै उहाँको पीडा थियो। त्यसैले जीवनकालमै मधेशी गरिबहरूले उहाँलाई आफ्नो ‘मसीहा’ भन्न थालेका थिए।
माग्न आउने कोही पनि व्यक्ति कहिल्यै खाली हात फर्किएन। जात–पातको भेद नगरी सेवा गर्ने उहाँको जीवन दर्शन “जाति न सोध साधुको” भन्ने भावनामा आधारित थियो। शान्ति, सद्भाव र सभ्य विकासका लागि उहाँ आजीवन क्रियाशील रहनुभयो।
गीतका यी पंक्तिहरू आज पनि स्मरणीय छन्—
“एक दिन बिक जाएगा माटी के मोल,
जग में रह जाएंगे प्यारे तेरे बोल।”
निश्चय नै स्व. बद्री प्रसाद मण्डलका वचन, विचार, त्याग र योगदान जब–जब नेपाली जनताले सम्झनेछन्, तब–तब ती स्मृतिहरूले हामीलाई भावुक बनाइरहनेछन्।
अन्त्यमा—
“ओ जानेवाला, सके त फर्केर आउनु…”
🙏 स्व. बद्री प्रसाद मण्डलप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली।
